بحران اینترنت در ایران وارد فاز جدیدی شده است؛ فازی که در آن دیگر بحث بر سر سرعت پایین یا فیلتر بودن چند پلتفرم نیست، بلکه صحبت از فلج شدن زیرساختهای حیاتی کشور است. اظهارات اخیر «پویا پیرحسینلو»، مدیرعامل آروانکلاد، خطاب به وزیر ارتباطات، دست روی نقطهای گذاشته که نشاندهنده عمق فاجعه مدیریت شبکه در کشور است: قطع ماندن اینترنت دیتاسنترها و قفل شدن کسبوکارها.
وقتی شاهرگ حیاتی فناوری کشور قطع است، یا باید بحران را حل کرد، یا صندلی مدیریت را به کسی سپرد که توانایی آن را دارد.
تناقض بزرگ: AWS برای اینترنت خانگی باز، برای دیتاسنتر بسته؟!
یکی از عجیبترین و بیمنطقترین اتفاقات اخیر، دسترسیهای گزینشی و وارونه به شبکه جهانی است. پیرحسینلو با طرح یک پرسش کلیدی، این تناقض را به چالش میکشد: چرا باید اینترنت خانگی به سرویسهای حیاتی مانند AWS (سرویسهای ابری آمازون) دسترسی داشته باشد، اما دسترسی دیتاسنترهای داخلی به این خدمات قطع باشد؟!
دیتاسنترها قلب تپنده بخش فناوری و میزبانی وب کشور هستند. وقتی سرورهای یک کشور به شبکه جهانی متصل نباشند، عملاً هیچ فرقی با یک هارد دیسک آفلاین ندارند. این اختلال عجیب، منطق مدیریتی وزارت ارتباطات را به طور جدی زیر سوال میبرد.
«این مسئله کسبوکارها را دیوانه میکند»
مدیرعامل آروانکلاد با انتقاد شدید از بیتوجهی به وضعیت زیرساختها میگوید:
«مهمترین مسئله این است که اینترنت دیتاسنترها وصل نشده است. این مسئله هیچ توجیه و منطقی ندارد. این مسئله کسبوکارها را دیوانه میکند. کسبوکارها برای فعالیتهای عادی هم به مشکل خوردهاند. خیلی عجیب است بگوییم شخصی در دیتاسنتری سرور دارد و سرور اینترنت ندارد. با چه توجیهی میشود اتصال اینترنت دیتاسنترها را از اولویت خارج کرد؟»
اینکه دیتاسنترها—یعنی جایی که تمام کسبوکارهای آنلاین ایرانی روی آن بنا شدهاند—در اولویت اتصال قرار ندارند، شبیه به این است که در زمان قحطی آب، لولهکشی بیمارستانها و نانواییها را قطع نگه داریم!
بهانههای فنی یا واقعیتهای مهندسی؟
مسئولان اغلب برای توجیه تاخیر در وصل مجدد اینترنت، از کلیدواژههایی مثل «اتصال تدریجی برای حفظ پایداری شبکه» استفاده میکنند. پیرحسینلو این ادعا را یک شوخی فنی میداند و صراحتاً میگوید:
«اینکه میگویند اینترنت طولانیمدت قطع بوده و باید آرامآرام وصل شود، از لحاظ فنی هیچ توجیهی ندارد. همانطور که اینترنت را در یک لحظه میتوانند قطع کنند، در یک لحظه هم میتوانند وصل کنند.»
قتلعام پروتکلها؛ از IPv6 تا خفگی HTTP3
مشکل اینترنت ایران فقط قطع بودن کامل آن نیست؛ لایههای پنهان و فنی این اختلالات، ضربه مهلکتری به پیکره آیتی وارد میکنند. بر اساس آماری که مدیرعامل آروانکلاد ارائه داده، وضعیت پروتکلهای ارتباطی در کشور بحرانی است:
- مسدودسازی گسترده IPv6: بخش بزرگی از این پروتکل کلیدی که آینده اینترنت است، کاملاً مسدود شده است.
- مرگ شبهکامل HTTP3: این پروتکل در وضعیت عادی هم محدود بود، اما اکنون تقریباً به طور کامل مسدود شده و تنها سهم ناچیز ۰.۳ درصد از کل ترافیک اینترنت کشور را تصاحب کرده است.
- اختلال شدید در UDP و SSH: ابزارهای حیاتی مهندسان شبکه و برنامهنویسان برای مدیریت سرورها (مانند SSH) دچار اختلالات شدید هستند که عملاً توسعه و نگهداری نرمافزارها را غیرممکن کرده است.
کلام آخر: زمان تصمیمگیری است
مدیریت اینترنت کشور دیگر با بیانیه، وعدههای مبهم و توجیهات غیرفنی جلو نمیرود. وقتی تیشه به ریشه دیتاسنترها و ساختار فنی کشور زده میشود، دود آن مستقیماً به چشم اقتصاد دیجیتال و اشتغال هزاران جوان میرود.
خطاب به وزیر ارتباطات باید گفت: یا اینترنت را به صورت کامل، استاندارد و بدون دستکاری در پروتکلها وصل کنید، یا اگر توانایی و اختیارات لازم برای مدیریت پایداری شبکه را ندارید، استعفا دهید. کسبوکارهای ایرانی بیش از این صبوری و توان پرداخت هزینه این آزمون و خطاهای ویرانگر را ندارند.
